AKILLARA DURGUNLUK VEREN BİR GERİLİM: “KARANLIK MADDE (DARK MATTER)”
Sinema Yazarı/Film Eleştirmeni Efe TEKSOY; bilim kurgu, gerilim ve dram türündeki ”DARK MATTER” adlı diziyi, Amerika’nın en çok okunan Los Angeles merkezli ilk Türkçe internet Gazetesi @alaturkaonline için yorumladı.
ÇOKLU EVREN ÇILGINLIĞI
Amerikalı yazar Blake Crouch’un aynı adlı romanından uyarlanan Dark Matter, 8 Mayıs 2024’te Apple TV+‘ ta gösterime girdi. Son on yılın en iyi bilim kurgu romanlarından birisi olarak lanse edilen Dark Matter’ın bu dizi uyarlaması, izleyiciye akıl almaz bir bilim kurgu deneyimi yaşatmayı vaat ediyor. Dramatik unsurlarla bezeli dizinin temeli, fizik yasalarına ve kuantum mekaniğinin çoklu evrenler yorumuna dayanıyor. Ailesiyle birlikte Chicago‘da yaşayan, Üniversite de fizik profesörü olan Jason Dessen, bir gece evine doğru yürüdüğü sırada kaçırılır ve bayıltılır. Uyandığı zaman, hayatının 15 yıl öncesinde karısı Daniela ile evlenmemeye karar verdiği ve onun yerine fizikçi olarak kariyerine devam ettiği alternatif bir Chicago’da olduğunu anlar.
GERÇEKLİKLER LABİRENTİ
Çoklu evrenler içerisinde hayatının alternatif bir versiyonuna kaçırıldığını fark eden Jason, yaşayabileceği hayatların akıl almaz manzarasının ortasında kendi gerçekliğine dönmeye çalışır. Bu gerçeklikler labirentinde, kendi ailesine geri dönmek ve onları akla gelebilecek en korkunç düşman olan kendi alternatif gerçeklikteki halinden kurtarmak için yürek parçalayıcı ve kabus gibi bir yolculuğa çıkar.
Oyuncu kadrosunda; Joel Edgerton, Jennifer Connelly, Jimmi Simpson, Oakes Fegley, Alice Braga, Dayo Okeniyi, Marquita Brooks, Amanda Brugel, Tiff Abreu, Bassam Abdelfattah, Missy Fierro ve Suzy Dias yer alıyor.
NESNE YÖNELİMLİ ONTOLOJİ
Karakterin çıktığı bu yolculukta, insanların etkisi olmadan oluşan çoklu evrenler bizleri karşılıyor. Yani; karakter bağımsız bir nesneler dünyasının ortasına sürükleniyor. İşte bu durum, izleyiciyi 21. Yüzyılın en büyük düşünce ekollerinden birisi olan Metafizikte, Nesne Yönelimli Ontoloji (NYO) felsefesine getiriyor. Fenomenoloji, Yorumbilim ve Varoluşçuluk felsefesine olan önemli katkılarından dolayı 20. Yüzyılın en etkili ve önemli filozoflarından birisi olarak kabul edilen Martin Heidegger’den etkilenmiş olan bu felsefi soruşturma; nesnelerin otonomilerini, birbirine ve insan bilincine indirgenemezliğini ve insan bilincinden bağımsız, kendi gerçeklikleriyle ilişkide girdiğini öne sürüyor. Bu felsefi görüşe Alman felsefesinin kurucu babalarından ve Dünya felsefe tarihinin en büyük filozoflarından birisi olarak anılan Immanuel Kant’ta da rastlıyoruz. Kant’ın, “Düşünülür ve Duyulur Dünya” ayrımında ve Kendinde Şey (Thing-in-itself) ile ilişkilendirilen Numen (Noumenon) görüşünde. Bu posthümanist dünya tasarımında, nesneler insanlar olmadan ilişki kurma ve hatta eyleme kapasitesine sahiptir.
ÇOKLU EVREN
Çağdaş felsefedeki Spekülatif Gerçeklik Akımı’nın öncülerinden Amerikalı filozof Graham Harman, Nesne Yönelimli Ontoloji kitabında, “Gerçek nesneler, onları algılamamıza ya da düşünmemize bakmaksızın var olurken, duygusal nesneler yalnız bilinç faaliyetlerimizle ilintili olarak var olur.” diye belirtir.Tıpkı Dark Matter dizisindeki Jason Dessen’in girdiği çoklu evrene açılan labirentler ve kapıların bağımsız bir şekilde var olması ve Jason’ın sadece ve sadece duygusal kendi bilincine ve duygusal dünyasına müdahale edebiliyor olması gibi.
İNSANÖTESİ ARAYIŞ
Korkutucu bir maceraya girişen Jason karakterinin, aslında olgunluğa erişmek için adeta İnsanötesi bir arayışa atıldığını görüyoruz. Böylece bu da bizi, Kıta felsefesinin en büyük filozoflarından Friedrich Nietzsche”nin insanın aşılması gereken geçici bir fenomen olduğu modelindeki Üstinsan (Übermensch) felsefesine götürüyor. Diğer yandan, Dark Matter’daki karanlık labirentlerde, aslında bir kaosun hakim olduğunu ve bu kaotikliğin gerçekliğin yerini aldığını görmekteyiz. Alman İdealizmi diye bilinen felsefî devinimin kurucu figürlerinden Georg Wilhelm Friedrich Hegel’in temel tezi; “Ussal olan gerçek olandır, gerçek olan ussaldır” şeklindedir. Yani gerçeklik kuramının temel fikri öznenin nesneyle bağlantılı olduğu ve biri olmadan diğerinin de olamayacağıdır. Hegel’e göre ussal olan yani akılsal olan gerçekliktir. Fakat Dark Matter evreni bizlere gerçekliği adeta akıldışı olarak sunmaktadır. Bu süreçte izleyiciyi Hegel’in felsefesine büyük bir hayranlık duyan fakat ona sonradan adeta kültürel bir savaş açan Varoluş felsefesinin babası Danimarkalı filozof Søren Kierkegaard’ın biçimlenen son büyük metafizik sistemine getiriyor. Arı Hegelci tarzın diyalektik yasasına göre, tez antiteziyle karşılaşır, Kierkegaard felsefesinde bu antitezdir.
Bilim kurgu, dram ve gerilim türündeki Dark Matter; Inception, 12 Monkeys ve Shutter Island gibi akıllara durgunluk veren yapımları sevenlerin beğeniyle izleyeceği bir Apple TV+ dizisi.
İyi Seyirler Dilerim
EFE TEKSOY
KAYNAKÇA
HARMAN. Graham, Nesne Yönelimli Ontoloji: Her Şeyin Yeni Bir Teorisi, çev. Oğuz Karayemiş, İstanbul: Tellekt Yayınları, 2023
HEGEL, G.W.F. (2005) Tinin Görüngübilimi, çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınevi, İstanbul.
KIERKEGAARD, S, Ya/Ya Da, Çev. Nur Beier, İstanbul: Alfa Yayınları. 2020
KANT, Immanuel (1993). Arı Usun Eleştirisi, çev. Aziz Yardımlı, İstanbul: İdea Yayınevi.
KANT, Immanuel (1994). Pratik Aklın Eleştirisi, çev. İoanna Kuçuradi, Ülker Gökberk, Füsün Akatlı, Ankara: TFK.
KANT, Immanuel (1995). Gelecekte Bilim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Metafiziğe Prolegomena, çev. İoanna Kuçuradi & Yusuf Örnek, Ankara: TFK.
