Necati Özkan – KKTC kanaat önderi, işadamı kimdir?
12 Mayıs 1899 tarihinde Kıbrıs’ta doğdu. Lefkoşa Türk Lisesi’nden mezun oldu. Türk Edebiyatı, İngilizce ve hukuk özel dersleri aldı. Lefkoşa Türk Lisesi’nde bir sene öğretmenlik yaptı. Babası vefat edince ailesine ait bakkaliyeyi yönetti. Kısa bir zamanda bu ticari müesseseyi genişletti. ‘Altı Ok Ticaret’ unvanıyla ticari faaliyetlerini büyüttü. Türkçe gazetelerde yazılar yazdı.
1925 yılında Lefkoşa Belediye seçimlerini kazandı. 1930 yılında Lefkoşa/Girne kazalarından seçimleri kazanarak Kavanın Meclisi’ne üye oldu. Bu devrede Kıbrıs Türk Milli Kongresi’ni gerçekleştirdi. 1931 yılında Rumların ayaklanması nedeniyle Kavanın Meclisi lağvedildi. 1942 yılında Kıbrıs’ta Türk halkının ilk siyasi partisi olan ‘Katak’ın kuruluşunda önemli rol oynadı. Belediye seçimlerinde Lefkoşa Belediye Meclisi’ne seçildi.
Çankaya’da Atatürk tarafından kabul edilen ilk ve tek Kıbrıslı Türk lideridir. Kendisine ‘Özkan’ soyadı Atatürk tarafından verildi.
1948 yılında günlük İstiklal gazetesine yayınlamaya başladı. Rumların Enosis taleplerinin artması üzerine İstiklal Partisi’nin kurulmasına öncülük etti. Kıbrıs Türk halkının bütün toplumsal eylemlerine katkı sağladı. 1970 yılında vefat etti.
HAKKINDA YAZILANLAR
NECATİ ÖZKAN
Necati Mısırlızade olarak da tanınmış olan M. Necati Özkan, Kıbrıs Türk Halkının ilk önderlerinden biri ve Kıbrıs Türklerinin haklarını koruyan ilk liderlerdendir. Kıbrıs’ta 12.5.1899 yılında dünyaya geldi. Lefkoşa Türk Lisesi’nden mezun olduktan sonra Birinci Dünya Harbi nedeniyle dış ülkelerde tahsiline devam etme olanağından yoksun kaldı. Fakat, M. Necati Özkan yüksek tahsile gidemediğinden Lefkoşa’da Türk Edebiyatı ve Hukuk konularında özel ders aldı.
Ana Lisanı Türkçeye ilâveten İngilizce ve Rumca lisanlarını da konuşuyordu. Lefkoşa Türk Lisesi’nden yüksek iftiharla mezun olması ve yüksek tahsile gidememesi nedeniyle Lefkoşa Türk Lisesi’nde verilen bir senelik öğretmenlik görevini kabul etti ve bu görevdeki gelirini fakir öğrencilere bağışladı.
Bu devrede babası vefat ettiğinden küçük bir bakkaliyeyi yürütmekle meşgul oldu. Kısa bir zamanda bu ticari müesseseyi genişletti. Bundan sonra şahsi olarak. “Altı Ok” ticaret ünvanı ile Sigara Fabrikası, İnşaat Malzemeleri, Dülger Deposu, Hırdavat Mağazası, Mozaik Fabrikası, Ahşap bina işleri için Dülger Atölyesi, Marangoz İşleri fabrikası, Müteahhitlik Bürosu, Sinemahane (Türklerde ilk defa : Krystal), İthalat Bürosu, Turizm ve Seyahat Acentesi (THY-T.C Devlet Hava Yolları ve – T.C. Devlet Demir Yolları – ilk Kıbrıs Acentesi), Sigorta Acenteliği (güven sigorta Kıbrıs Genel Acentesi), Basım Evi, Günlük Gazete sahibi, Otel işletmeciliği ve Tarımsal İşletmelerle iştigal etti.
Yerli Türkçe gazetelerde de devamlı olarak Türk halkının sorunları ile ilgili makaleler yazması, ticari işletmelerini devam ettirip genişletirken, iyi bir öğretmen ve iyi bir yazar olması ve halkın sorunlarını iyi bir şekilde müdafaa etmesi onu halk arasında lider konumuna getirdi. İlk olarak, küçücük bir bakkaliyeyi yönettiği günlerde Necati Özkan halk ile yakından tanışma imkânı buldu. Halkın problemlerine işaret ederek çözüm yollarını göstererek siyasi tutum ve iktisadi kalkınmayı vurgulayarak, İngiliz Sömürge İdaresine karşı çok sert bir tutum aldı.
Bu durum onun için, siyasete girmesine neden olan ilk adım ve Türk halkının haklarının müdafaası yönünden büyük bir aşamadır. Böylelikle, 1925 yılında Lefkoşa Belediye seçimlerini kazandı. Beş sene sonra ise 1930 ylında Kıbrıs’ın en büyük seçim bölgesi olan Lefkoşa/Girne kazalarından adaylığını koyarak, Sömürge idaresinin desteklediği adaya karşı büyük bir ekseriyetle seçimleri kazanarak Kavanın Meclisine üye oldu. Seçimleri bu şartlarda kazanması onun siyasi hayatında büyük bir aşama oldu. İngiliz Sömürge İdaresi’nin desteklediği bir adayı saf dışı ettiğinden ve Kıbrıs Türk Halkının haklarının savunulabileceğini kabul ettirdiğinden halkın umudu haline geldi.
Halkın haklarını savundu ve sorunlarını çözümlemek için uğraştı. O günün gazetelerinde yaptıklarını öven ve kendine tam destek veren yazılar yayınlandı. Kavanın Meclisi seçimlerinde Necati Özkan için yazılan ve söylenen şiir, ona karşı halkın sevgisini, saygısını, güvenini ve halkin önderi olduğunu kanıtlar. ve bu devrede, Kıbrıs Türk Milli Kongresi’ni gerçekleştirdi.
1931 yılında Rumların ayaklanması nedeniyle Kavanın Meclisi lâğvedildi. Ülkede tüm siyasi hareketler yasaklandı. Ancak Necati Özkan bunları yine çiğnedi. Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunu kutlamak için bir 29 Eklm günü, Türk Bayrağını çekerek, yüzlerce kişiyi yanına alarak, Atatürk Meydanından Türk konsolosluğuna yürüdü. Bu hareketinden dolayı tutuklandı. Ancak Sömürge İdaresine karşı şahsen kendini müdafaası sonucu, serbest bırakıldı.
Halkı için direnişi bırakmadı Necati Özkan… Kıbrıs Türk halkının haklarının savunucusu olmaya devam etti ve 1942 yılında Kıbrıs’ta Türk halkının ilk siyasi partisi olan KATAK’ın kuruluşunda önemli rol oynadı. Yine bu devrede, İkinci Dünya Harbi devam ederken Necati Özkan yeniden belediye seçimlerini kazandı ve Lefkoşa kazasından Lefkoşa Belediye Meclisine üye oldu. Daha sonraları bu partide ayrılıklar oldu. Ancak prensiplerıni değiştirmeyen ve görüşlerine tamamen sadık olan Necati Özkan KATAK’dan ayrıldı. Onun için Kıbrıs Türk Halkının çıkarları öncelik taşırdı. ATATÜRK ilkelerini ve inkîlaplarını tamamen benimseyen ve ayrılmayan Necati Özkan bunları Kıbrıs Türk halkına yayan bir kişiydi.
Necati Özkan Çankaya’da Atatürk tarafından kabul edilen ilk ve tek Kıbrıslı Türk lideridir ve kendisine Özkan soyadı ATATÜRK tarafından bu tarihi görüşmede verılmiştir.
1948 yılında Necati Özkan’ı Kıbrıs Türk Basın dünyasında görmekteyiz. İSTİKLAL ismiyle zamanın şartlarına göre geniş kapsamlı ve en modern gazetecilik tekniğiyle günlük bir gazete yayınlamaya başladı. Bir taraftan Türk halkının haklarını korumak ve diğer taraftan Rumların ENOSİS hayallerine darbe vurmak amacı güden bu olay, yeni bir safhaya dönüştü. Necati Özkan akabinde hemen bir siyasi parti kurdu. Parti ismi yine “İstiklal” di… Gerek yayınladığı gazete, gerekse kurmuş olduğu yeni partinin amblemleri de “ALTI OK”dan oluşuyordu. “Hakkıdır Hakka Tapan Milletimin. İstiklâl” ise en başta gelen sloganı idi.
Necati Özkan tüm söylevlerinde, konuşma, toplantı ve yazılarında Büyük Önder Atatürk’ün, bağımsızlık, iktisadi kalkınma ve diğer tüm ilkelerini anlatmış, bu ilkeleri korumuş ve yaymıştır. Atatürk ilkeleri dışındaki hiçbir ideolojiye inanmadı. Atatürk ilkelerinin Kıbrıs’ta yaygınlaşması ve uygulanmasında çok büyük gayret. ve emeği olmuştur.
D.P hükümeti ve iktidar partisi, Necati Özkan’dan gazete ve partisinin amblemi olan “Altı Oku” (CHP amblemi)’ni değiştirmesini istedi. Necati Özkan bunu reddetti. Gerekçesi ise, Türkiye’de hangi parti iktidar olursa olsun, Türkiye Hükümetlerinin her zaman Kıbrıs Türklerini desteklemesı gerektiğine inanması idi. Bu tutumun neticesi olarak 1953 yılında Türkiye’de girmesi yasaklandı. Bunun hemen akabinde diğer bazı nedenlerle gazeteyi yayınlamayı durdurdu ve partisini kapattı.
Geçmiş yıllarda yazı ve kıyafet inkîlaplarının Kıbrıs’ta tatbiki ile fes, perde, çarşaf ve eski Türkçe yerine yeni alfabenin kullanılması için söylev veren ilk Kıbrıs’lı Türklerdendir. Bu konulardaki ilk söylevi gününden itibaren Osmanlı ilkeleri ile itikailarına sadık annesi tarafından, Kemalizm ideallerinde israr etmesi nedeniyle evine girmesi yasaklandı ve mirasından da mahrum edildi.
Necati özkan hakkındaki Türkiye’de girme yasağı 1960 ihtilalinden sonra kaldırıldı. gibi gitti. İngiliz sömürge idaresi ile enosis girişimlerine karşı mücadeleleri ve Kıbrıs Türk halkının haklarının savunulmasındaki önderliği ile hatırlanmaktadır.
Özkan, Kıbrıs problemine üç çözüm olarak, Kıbrıs adasının yine Türkiye’de iadesi, Kıbrıs Rumlarının Yunanistan’daki Türklerle mübadelesi ve en nihai ileri görüş olarak da en önemlisi Kıbrıs’ın iki ayrı bölgeye ayrılmasının bir bölgeye Türklerin diğer bölgeye Rumların yerleştirilmesini önermiştir. O, bu çözümü yıllarca önce önerdi ve bu gün Kıbrıs’taki geçerli durumudur.
M. Necati Özkan 1970 yılında vefat eti ve rüyasının gerçekleşmesini göremedi. Ancak, yıllarca İngiliz Sömürge İdaresi ve Rumların ENOSİS planlarına karşı mücadelesi, Kıbrıs Türk halkının savunması, Atatürk ilkelerini Kıbrıs’a yayınladığı, Kıbrıs Türk halkının bağımsızlığı ve hürriyeti için ilk tohumları eken yurtsever bir Türk Lideri olması nedeniyle daima anılacaktır.
Necati Özkan Kimdir?
“Haklı kanaatlerimizi izhar etmekten asla geri kalmamalıyız. Cemaat menfaatlerinin korunması için haykırmaktan çekinmemeliyiz.” Necati Özkan (71 yıl önce) Bir ödül töreni vesilesi ise düştü gündemime Necati Özkan.
Bir ödül töreni vesilesi ise düştü gündemime Necati Özkan. 18. Geleneksel Bilim Sanat ve Edebiyat ödüllerinin dağıtıldığı geleneksel törende Necati Özkan’a ve aslında çok yakın geçmişimize dair nice bilmediklerim olduğunu öğrendim. Türkiye padişahlarını ve Cumhuriyet dönemini ezbere bilen genç yeğenlerimin kendi tarihimizi şaşkınlıkla dinlediklerine tanık oldum.
Nasıl bir eğitim sisteminin içindeyiz ki, kolejlerimizde İngiliz tarihi, normal liselerimizde de Türkiye tarihi kendi tarihimizin önüne geçebiliyor. Son dönemlerde yakın geçmişle ilgili yapılan onca araştırmaya rağmen, kendi çocuklarımıza bu kadar yerel bir hikayeyi anlatamıyoruz.
KIBRIS TÜRK HALKININ SİYASAL ÖRGÜTLENMESİ…
Kimdir Necati Özkan? Ödül töreninde tarihimize dair yaptığı konuşmasında “ilk demokratik- siyasi mücadele insanımız” olarak tanımladı onu sevgili İsmail Bozkurt.
Necati Özkan, 1899 yılında Lefkoşa’da doğmuş, Kıbrıslıtürklerin bu adada var oluş mücadelesini başlatan ilk önderlerdendir. 1919’da Türkiye’deki Kurtuluş Savaşı sancıları arasında Dr. Hüseyin Behiç, Dr. Mehmet Esat ve Hasan Karabardak üçlüsü Kıbrıslıtürkler arasında İngiliz Sömürge Yönetimine karşı bir uyanma sağlamaya çalışan Kıbrıslıtürk aydınlardı. Bu üçlünün o günlerin İngiliz Yüksek komiser Vekili Malcolm Stevenson’nun uğraşları sonucu siyasi mahkum olarak tutuklandıkları bilinir. Sonra karısını öldürmekten suçlanarak apar topar idam edilen Dr. Behiç, tutukluluk sonucunda hapisten çıktıktan sonra ölen Hasan Karabardak ve dokuz aylık tutukluluktan sonra hapisten çıkınca Türkiye’ye kurtuluş savaşına katılmaya giden Dr. Esat üçlüsü dağıtılır.
Bu üçlüden sonra Kıbrıslıtürklerin İngiliz Sömürge yönetimine örgütlü olarak karşı çıkan ilk oluşumları Milli Cephe Partisi’dir. Milli Cephe Partisi Mehmet Necati Özkan başkanlığında kurulur. 1926’dan 1930 yılına kadar Milli Cephe Partisi olarak sürdürülen örgütlü çalışma sonucunda da Kıbrıslıtürkler, Kavanin (Yasama) Meclisine İngiliz hükümetinin değil, kendi istedikleri adayları seçerler. 1930 Kavanin Meclisi seçimlerinde seçilen Milli Cephe adayları Necati Özkan, Fadıl Korkut, Dr. Pertev, Mehmet Zekâ, Av. Sait Hoca gibi dönemin Kıbrıslıtürk aydınları vardı. Kavanin Meclisi, İngiliz Valisi yönetiminde çalışan Türk, Rum ve İngiliz vekillerden oluşuyordu. Meclisin vekil sayısı şöyle idi: Kıbrıslıtürk ve İngiliz vekil toplamı kadar Rum vekil.
Kıbrıslıtürklerin, o günlerde kamusal hakları ile ilgili önemli sorunları vardı. Nitekim daha sonra Kıbrıslıtürklerin artık ısrarlı taleblerine dayanamayan İngiliz Hükümeti bu sorunları toparlayıp çözüm önerileri üretmek için 1945’de Mehmet Zekâ Bey başkanlığında Türk İşleri Komisyonu’nu kuracaktır.
1930 Kavanin Meclisi seçimlerinde, İngiliz hükümetinin istediği değil de Kıbrıslıtürklerin sesini duyuracak vekillerin seçilmesi çok önemli idi. Necati Özkan ve arkadaşlarının verdiği bu mücadele aslında Kıbrıslıtürklerin İngiliz Sömürge Yönetimine karşı verdikleri ilk örgütlü mücadele idi. Mayıs 1931 yılında Necati Özkan Kıbrıs Türk Milli Kongresini toplar.
1931 İSYANINDAN SONRA…
1931 yılında Rumların ayaklanması nedeni ile Kavanin Meclisi İngiliz Sömürge Yönetimi tarafından dağıtılır ve ülkedeki tüm siyasi faaliyetler yasaklanır. Milli Cephe Partisi bu dönemde işlevini 1940’a kadar gizli toplantılarla sürdürür.
Necati Özkan ve Kıbrıslıtürkler o günlerde Atatürkçü, Kemalist bir çizgide mücadelelerini sürdürürler. Cumhuriyet Türkiye’sini ve inkılâplarını çok yakından takip ederler. Necati Özkan 1934 yılında Türkiye’ye giderek Mustafa Kemal Atatürk ile görüşür. Necati Özkan o güne kadar Mısırlızade soyadını kullanmaktadır. Atatürk’ü ziyaretinden sonra, Atatürk ona “Özkan” soyadını verir ve o günden sonra Necati Özkan olarak anılır.
1938 yılında, Osmanlının adadan gidişinden yaklaşık 70 yıl sonra Türkiye’den Mağusa’ya gelen Hamidiye Vapuru’nu Kıbrıslıtürkler çok büyük bir heyecanla karşılarlar. Tören Kardeş Ocağının organize ettiği 10.000 kişi ile yapılır. Bu karşılama töreninde Necati Özkan Kıbrıs Türklerinin temsilcisidir.
Milli Cephe Partisi, ikinci dünya savaşının sıkıntılı yıllarında, 1940 yılında kapanır. Necati Özkan siyasi yaşamına 1942 yılında “Kıbrıs Adası Türk Azınlık Kurumu” – KATAK – kurucu üyesi olarak devam eder. KATAK onun deyimiyle “Kemal Atatürk Türk Adası Kıbrıs”dır.
1949 – 1954 yılları arasında “İstiklal” gazetesini yayımlar. O günlerde “İstiklal” gazetesi 6000’in üzerinde satış yapmaktadır.
1940’lı yıllarda Kıbrıslıtürk toplumu için hep birlikte çalışan ve mücadeleyi birlikte sürdüren Necati Özkan, Dr. Fazıl Küçük ve Faiz Kaymak’tı. 1950 yılının başında üçlünün araları açılır ve siyasi olarak da birbirlerinden ayrı düşerler. Özellikle Necati Özkan ve Dr. Fazıl Küçük arasında büyük bir rekabet başlar.
ATATÜRK’LE GÖRÜŞEN KIBRISLI LİDER…
Necati Özkan, 1950 yılında İstiklal Partisini kurar ve başkanlığına seçilir. Ancak hemen ardından da yine 1950 yılında suikasta uğrar, yaralanır. 1953 yılında evinde ve iş yerinde çıkan bir yangın sonucunda mal varlığının çoğunu kaybeder.
1954 yılında işinde ve ürünlerinde amblem olarak kullandığı altı ok (Cumhuriyet Halk Partisi Amlemi) nedeniyle Türkiye’ye girişi yasaklandığı için, aynı yıl politikadan ayrılır. 27 Mayıs Devrimi sonrasında 1961 yılında Türkiye’ye giriş yasağı kaldırılır.
Necati Özkan, Çankaya’da Atatürk’le görüşen ve soyadını Atatürk’ten alan, İsmet İnönü’nün güvenini kazanan ve Türkiye hükümeti ile Kıbrıs Türklerinin ilişkilerini başlatan ilk Kıbrıslı Türk liderdir.
Kıbrıslıtürklerin, demokratikleşme ve siyasi partilerin kurulması için çok partili düzene geçilmesi sürecinde büyük katkılarda bulunmuştur. Yaşamı boyunca ENOSİS’ e karşı mücadele vermiştir.
Necati Özkan, 20 Ağustos 1970 tarihinde yaşama veda etti..
Necati Özkan, bu topraklarda doğmuş, büyümüş, yüreği Kıbrıslıtürkler için çarpmış toplumuna hem siyasi olarak, hem de kurduğu iş yerleri ile katkı sağlamış aydın bir Kıbrıslıtürk liderdi.
