Turkey ve turkey : acaba kim kimin ismini çaldı?

Turkey ve turkey, Acaba Türkiye mi İngilizce ismini hindi kuşundan almıştır; yoksa hindi kuşu mu ismini Türklerden almıştır? Mahmut Ekenel yazdı.

Turkey ve turkey : acaba kim kimin ismini çaldı?

Yıllarca ülke ismimizle dalga geçilmedi mi İngilizce konuşulan ülkelerde? Kaçımız ülkemizin isminin neden hindi kuşuyla aynı olduğu sorusuna maruz kaldık? Bana sorulan en talihsiz soru ise hindi kuşunun Türklerin milli hayvanı olup olmadığıydı. Talihsiz olmasının sebebi ise bunu soranın bir Amerika’lı olmasıydı.

Hindi kuşu Amerika kıtasına aittir. Amerika kıtasında doğmuş, Amerika kıtasında büyümüş ve gelişmiştir.Şükran günü hikayesini bilirsiniz. Açlıktan ölmek üzere olan beyaz Avrupalıları Kızılderililer hindi vererek kurtarmışlardır.

Acaba Türkiye mi İngilizce ismini hindi kuşundan almıştır; yoksa hindi kuşu mu ismini Türklerden almıştır?

İşte size Columbia Üniversitesi eski profesörlerinden Dr. Mario Pei’den iki teori:

İlk teori : İlk hindi kuşunun Amerika kıtasından İngiltere’ye gelişi 1500’lu yılların başına rastlar. O zamanlar canlı hayvan ticaretinin çoğunu doğudan gelen tacirler yaparlar. O tarihlerde İstanbul çok güçlü bir ticaret merkezi olduğu için birçok tacir malını İstanbul’a götürür ve orda toptancılara satar; bu toptancılar da Avrupa’ya ithal ederler. İngiltere’ye ulaşan ilk hindi kuşlarının büyük çoğunluğu İstanbul’dan gelen tacirler tarafından getirilirler. Bu kuşa isim bulamayan İngilizler, İstanbul’dan geldiği için onu “Turkey coq” diye adlandırırlar. Sonra isim kısalır ve “turkey” olarak kalır.

İkinci teori: Columbus Amerika’ya gitmeden önce İngilizler batı Afrika’dan gelen hindi kuşuna benzer bir kuş türünden haberdardırlar. İlk teoride iddia edildiği gibi, bu Afrikalı kuşlar İngiltere’ye İstanbul üzerinden gelen tacirler tarafından getirilirler. Bu yüzden İngilizler bu kuşa “Turkey Coq” ismini verirler. Yıllar sonra İngiltere’den Amerika’nın Massachusetts Eyalatine göç eden ilk yerleşmeciler hindi kuşunu bu kuşa benzetip, “Turkey coq” diye adlandırmaya başlarlar. Sonra isim kısalır ve hindi kuşunun ismi İngiliz dilinde turkey olarak kalır.

İki teori de hindi kuşunun ismini Türklerden aldığını gösteriyor. İşin acı tarafı, öz ve öz Amerikalı olan hindi kuşu kendi diyarında yabancı bir isimle anılıyor olması. Hatta, tamamen Amerikan yerlisi olan bu kuşun ABD’nin milli kuşu olması teklif bile ediliyor bir zamanlar ama kabul görmüyor; kartalı milli kuş
olarak seçiyor Amerikalılar.

İşin komik tarafı ise bizim ve bazı diğer ülkelerin hindi kuşunu nasıl isimlendirdiği. Türkiye ve bütün Arabistan’da hindi olarak adlandırılıyorlar; ilk defa Hindistan’dan gelen tacirler tarafından getirildiği için. Rusya’da İndjushka, yani Hindistan kuşu demek. Polanya’da da İnyczka, tekrar Hindistan kuşu demek.

Tüm Amerikalılara ve Amerika’da yaşayanlara mutlu bir şükran günü dilerim.

Mahmut Ekenel

Kaynak: NPR (November 27, 2008)